ارسال

در گرامیداشت صدمین سال انقلاب کارگری در روسیه


2017-11-07 | ۱۳۹۶-۰۸-۱۶

بخش اول
روز سه شنبه شانزدهم آبان برابر با هفتم ماه نوامبر صدمین سالگرد انقلاب کارگری در روسیه است. صد سال قبل در چنین روزی پس از یک دوره چند ماهه بحران سیاسی و انقلابی، آخرین میخ ها بر تابوت رژیم تزاری در روسیه کوبیده شد و در یک قیام توده ای مردم تشنه آزادی و برابری به رهبری کارگران آگاه متشکل در حزب طبقاتی خود، حزب بلشویک، قدرت سیاسی را به دست گرفتند.

اما قیام توده ای روز هفتم نوامبر سال 1917 رویدادی خلق الساعه نبود. این تحول بزرگ انقلابی ریشه در چند دهه مبارزات آزادیخواهانه کارگران و مردم روسیه بر علیه دیکتاتوری تزاری حاکم در این کشور داشت. پیش از آن در سال 1905 و پس از شکست روسیه تزاری در جنگ با ژاپن، کارگران انقلابی و مردم به ستوه آمده برای سرنگونی دیکتاتوری تزار، قیام کردند. اگر چه کشتار بیرحمانه قیام کنندگان، به شکست قیام منجر شد، اما درسهای ارزنده آن بذر انقلاب دیگری را کاشتند که 12 سال بعد به ثمر نشست.

سه سال از آغاز جنگ جهانی اول می گذشت. تلفات زیاد و شکست های پی در پی ارتش تزار در جبهه های جنگ، گرانی، کمبود مواد اولیه زندگی، فساد و بی کفایتی رژیم تزاری، فشار نیروهای سرکوبگر پلیس، ستم اربابها و کولاک های زمیندار در روستاها، توده های مردم روسیه را به ستوه آورده بود و طیف وسیعی از اقشار و طبقات اجتماعی را به مبارزه با دیکتاتوری تزاری کشانده بود. در چنین شرایطی بود که نخستین شعله های انقلاب با اعتصابهای کارگری در ژانویه 1917 زبانه کشید و گسترش یافت. اوائل ماه مارس اعتصابهای کارگری در کارخانجات به تظاهرات خیابانی کارگران کشیده شد. زنان کارگر پیشقراول این حرکت نوین بودند. زنان کارگر کارخانجات بافندگی به خیابانها ریختند و شعار "مرگ بر استبداد" سردادند. آنها کارخانه به کارخانه می رفتند و کارگران را به اعتصاب و پیوستن به صف تظاهرات تشویق می کردند. حکومت تزار دستور تیراندازی به سوی تظاهر کنندگان را صادر کرده بود. اما جز تعداد محدودی از افراد مزدور پلیس این دستور را اجرا نمی کردند. سربازان و اکثریت نیروهای دولتی که برای سرکوب تظاهر کنندگان اعزام شده بودند، به صفوف زنان و مردان کارگر پیوستند. در روزهای بعد تظاهرات از پطروگراد به مسکو نیز گسترش یافت. صدها هزار کارگر و مردم معترض دیگر به صفوف تظاهر کنندگان پیوستند. پرچم‌های سرخ با شعار“ مرگ بر تزار“ برافراشته شدند. سربازان موج به موج به صفوف تظاهر کنندگان می پیوستند و رژیم تزاری عملا خلع سلاح می شد. سربازانی که دسته دسته جبهه های جنگ را ترک می کردند در راه بازگشت خود، اربابها و کولاک های زمیندار را از قدرت به زیر می کشیدند. درهای زندانها شکسته شد و هزاران زندانی سیاسی از بند رها شدند. طی کمتر از دو هفته از آغاز قیام خانواده پادشاهی "رومانف ها"، پس از 200 سال حکومت از قدرت به زیر کشیده شدند. در این مرحله به دلیل عدم آمادگی کارگران پیشرو و حزب بلشویک، قدرت به دست لیبرالهای مشروطه طلب، منشویک ها و گروه موسوم به سوسیالیستهای انقلابی افتاد. حکومت ائتلافی موقت به ریاست شخصی به نام "کرنسکی" تشکیل شد. اما حکومت موقت نتوانست نارضایتی های مردم را کاهش دهد. جامعه هم چنان در جوش و خروش انقلابی بود و انقلاب سیر پیشروی و تکاملی خود را می پیمود. شوراهای مردم در توازن قوائی که بوجود آمده بود، همه جا شکل گرفتند، کارگران انقلابی و پیشرو در درون این شوراها رای و پشتیبانی اکثریت مردم روسیه به ویژه سربازان و دهقانان فقیر را کسب کردند. در متن این تحول انقلابی از پائین، حزب بلشویک که سالها بود در جامعه روسیه و در میان کارگران ریشه دوانده بود، به سرعت گسترش یافت و حمایت اکثریت شوراها را به دست آورد.

بدین ترتیب حکومتی دوگانه در روسیه شکل گرفت. از یک سو دولت موقت که از بالا حکومت می کرد و از سوی دیگر شوراها که اداره جامعه از پائین در دست داشتند. در ماه آوریل همان سال "ولادمیر لنین" رهبر حزب بلشویک از تبعید به روسیه باز گشت. بلشویک ها به رهبری لنین شعارهای صلح فوری، همه قدرت به دست شوراها، کنترل کارگری بر مراکز کار را مطرح کردند و اعلام کردند که " زمین از آن کسی است که روی آن کار می کند". دولت موقت به مخالفت با این شعارها برخواسته بود. اما این شعارها به تدریج همه گیر شدند. شهرهای سن پترزبورگ و مسکو به کانونهای گرم انقلاب تبدیل شدند و همزمان در روستاها نیز زمین از کنترل زمینداران بزرگ خارج می شد و دهقانان آنرا در بین خود تقسیم می کردند. بدین ترتیب زمینه های اجتماعی برای انقلابی دیگر و تصرف قدرت سیاسی توسط طبقه کارگر به رهبری حزب بلشویک فراهم می شد. لنین پس از بازگشت از تبعید بلافاصله پلاتفرم حزب بلشویک را برای مرحله دوم انقلاب روسیه که معتبر ترین سند تحول انقلابی در قرن بیستم است، تحت عنوان " تزهای آوریل"، منتشر نمود.

روز 6 نوامبر و در آستانه گشایش کنگره دوم شوراها، به پیشنهاد لنین قیام کارگران و سربازان و ناویان برای سرنگون کردن دولت موقت و انتقال تمام قدرت به شوراها آغاز شد. در پاسخ به فراخوان حزب بلشویک برای قیام، ادارات دولتی و کاخ زمستانی محل استقرار دولت موقت محاصره شد. فردای آن روز یعنی روز 7 نوامبر، کاخ زمستانی سقوط کرد، دولت موقت سرنگون و کرنسکی فراری شد. همان شب کنگره دوم شوراها برگزار شد که بیش از ۴۰۰ نماینده در آن شرکت داشتند. ساعت ۱۰ صبح پیام کنگره خطاب به شهروندان روسیه پخش شد: در این پیام آمده بود: «دولت موقت سرنگون شد. شوراها حاکمیت دولتی را در دست گرفته اند. زنده باد انقلابِ کارگران، سربازان، دهقانان». روز هفتم نوامبر سال ۱۹۱۷ ( به تقویم روسی 25 اکتبر)، به عنوان روز پیروزی انقلاب کارگری در روسیه در تاریخ ثبت شد. انقلابی که وقوع آن و تحولات متعاقب آن مسیر تاریخ قرن بیستم را رقم زد.

آخرین سخن روز