ارسال

جدال بر سر آینده عراق پس از سقوط داعش


2017-07-06 | ۱۳۹۶-۰۴-۱۵

درست یک هفته پیش، بعد از آنکه سربازان ارتش عراق وارد محوطه مسجد ویران شده "نوری" در محله قدیمی شهر موصل شدند، "حیدر عبادی" نخست وزیر عراق پایان داعش در عراق را اعلام کرد. سخنگوی ارتش این کشور نیز در خبری فوری که از تلویزیون دولتی عراق پخش شد گفت: "دولت خرافه آنها سقوط کرد". اما با گذشت یک هفته از اعلام این خبرها هنوز جنگ در چندین محله در محور جنوبی ناحیه قدیمی شهر ادامه دارد و جان دهها هزار نفر از مردمی که در این مناطق زندگی می کنند در مخاطره قرار دارد. در جریان جنگ بازپس گیری موصل از داعش تاکنون هزاران نفر از مردم عادی جان خود را از دست داده و یا زخمی شده و بیش از ۸۰۰ هزار نفر آواره شده اند. بنا به گزارش رئیس دیده‌بان حقوق بشر عراق "بعد از جنگ جهانی دوم تاکنون در هیچ جنگی چنین تلفات غیر نظامی در یک فاصله زمانی کوتاه سابقه نداشته است. به گفته وی، هزار و ۲۵۰ نفر طی یک ماه نیم گذشته در مناطق موصل قدیمی، شفا و زنجیلی زخمی شده‌اند. در همین مدت ۷۰۰ غیرنظامی نیز جان خود را از دست داده اند". با این وصف جنگ ویرانگر موصل که از 8 ماه و نیم پیش آغاز شد به روزهای پایانی خود نزدیک می شود.

در روزهای آینده با تصرف کامل موصل توسط نیروهای ائتلاف مرکز خلافت داعش در عراق فرو می ریزد. با این پیروزی در عرصه نظامی، جدال بر سر آینده عراق وارد فاز جدیدی خواهد شد. موقعیت شهر موصل از آنجا که بزرگترین شهر سنی نشین عراق و حاوی منابع آبی برای مناطق مرکزی و جنوبی عراق بوده و دارای منابع غنی نفتی نیز هست و همچنین به دلیل موقعیت استراتژیک آن، نقش مهمی در سرنوشت این کشمکش ها خواهد داشت.

از مدت ها قبل برخی از جریان ها و گروه های سنی تشکیل یک اقلیم سنی با مرکزیت موصل را جزو اهداف خود قرار داده و برای آن تلاش می کنند. با توجه به ضعف نهادهای دولت مرکزی و نگرانی از ادامه بی حقوقی ها و جنایاتی که بویژه در دوره حکومت مالکی علیه مردم مناطق سنی نشین اعمال می شد و همچنین هراس از گسترش نفوذ میلیشیای حشد شعبی وابسته به رژیم جمهوری اسلامی، با سقوط کامل داعش در موصل این تلاش ها شدت بیشتری بخود خواهند گرفت. دولت ترکیه که هیچگاه آرزوی الحاق دوباره موصل به خاک ترکیه را پنهان نکرده و از همان ابتدا با تقویت نیروهای خود در خاک عراق بر مشارکت خود در جنگ بازپس گیری این شهر از داعش پافشاری می کرد، اکنون به هر طریق می خواهد در تعیین سرنوشت موصل دخیل گردد. دولت ترکیه می خواهد گروه های سنی هم پیمان با خودش کنترل شهر موصل را در دست داشته باشند.از طرف دیگر رژیم اسلامی ایران از طریق نفوذ بر دولت مرکزی عراق و با گسترش میدان حضور حشد شعبی و با تکیه بر مناسباتی که با بخشی از نیروهای سیاسی در کردستان دارد می خواهد مانع پیشبرد نقشه های دولت ترکیه شود.رقابت این دو قدرت ارتجاع منطقه ای بر سر آینده موصل می تواند زمینه ساز دوره تازه ای از جنگ و خونریزی فرقه ای و مذهبی باشد. در هر حال حتی اگر نقشه شکلی از حکومت فدرالی در مناطق سنی نشین به مرحله اجرا نزدیک شود با توجه به درهم تنیدگی مناطق سنی نشین و شیعه نشین و با توجه به دخالتگری های قدرت های ارتجاعی منطقه و حاکمیت یک دولت مذهبی در عراق زمینه برای گسترش جنگ های خونین فرقه ای و مذهبی آماده تر می شود.

از طرف دیگر در هنگام تصرف موصل توسط داعش و هزیمت نیروهای ارتش عراق، مناطق بینابینی و مورد اختلاف به کنترل نیروهای حکومت محلی کردستان درآمدند، برخی از روستاها و شهرک های این مناطق را نیروی پیشمرگ در نبرد با نیروهای داعش از تصرف آن خارج کرده اند. با توجه به سیاست های دولت مرکزی و عملکرد نیروهای حشد شعبی که اکنون بخشی از نیروهای مسلح دولت عراق را تشکیل می دهند، هیچ بعید نیست که دوباره دولت مرکزی تلاش کند که این مناطق را از کنترل نیروهای اقلیم کردستان خارج کند. اینها در حالی است که قرار است در ماه سپتامبر همه پرسی برای استقلال کردستان عراق برگزار گردد. این همه پرسی در حالی که ملزومات اقتصادی و سیاسی استقلال کردستان عراق فراهم نیامده و در حالی که مردم برای مقابله با پیامدهای غیر قابل پیش بینی آن آماده نشده اند، بیشتر نقش یک اهرم فشار سیاسی بر دولت مرکزی برای گرفتن امتیاز را خواهد داشت.

از سوی دیگر در همین روزهای اخیر،" فوزی اکرم ترزی اوغلو، نماینده سابق ترکمن‌های عراق در مجلس در مصاحبه با خبرگزاری آناتولی اظهار داشته است: "کردها امروز سمت ریاست جمهوری، معاونت نخست وزیری و وزارت را در دولت مرکزی عراق در اختیار دارند، ترکمن ها نیز باید از همین حقوق در اقلیم کردستان بهره مند شوند و در زمینه های نظامی و امنیتی نیز جایگاه مناسب خود را داشته باشند". حسن توران، معاون رهبر جبهه "ترکمنها نیز اعلام کرده که برای تشکیل کنگره متحد نیروها و گروههای "ترکمن" و تعیین نقشه راه ترکمنها برای اوضاع پس از داعش تلاش می کنند. تحرک تازه ترکمن ها شاید بخشی از نقشه دولت مرکزی و یا دولت ترکیه برای تحت فشار قرار دادن پروژه برگزاری رفراندوم در کردستان باشد.

علاوه بر اینها، تجربه نشان داده است که داعش با از دست دادن موصل در عراق ریشه کن نمی شود. تا زمانی که یک دولت ارتجاع مذهبی در عراق روی کار است که حقوق ابتدایی مردم مناطق سنی نشین را پایمال و امنیت آنان را تهدید می کند، داعش از این نارضایتی مردم این مناطق و کینه و نفرتی که در دل آنها پرورده می شود تغذیه می کند و به حیات خود ادامه می دهد.

واقعیت این است تا زمانیکه در عراق یک نیروی ارتجاعی قدرت را در دستان خود قبضه کرده است و قدرتهای ارتجاعی منطقه مانند رژیم اسلامی ایران، رژیم فاشیست ترکیه و حکومت عربستان سعودی با تکیه به نیروهایی مانند حشد شعبی و حشد وطنی و شاخه هایی از القاعده، عراق را به میدان رقابت های خود تبدیل کرده اند و با دامن زدن به تفرقه و دشمنی های خونین توده های مردم رنجدیده را به حاشیه سیاست رانده اند، نه موصل، نه بغداد و نه هیچ جای دیگر در عراق چهره صلح و آزادی و امنیت و رفاه را بخود نخواهند دید.سر انجام همان توده های مردمی که در دو سال گذشته بارها در بغداد و شهرهای دیگر به خیابان آمدند و شعار سر دادند که دولت مذهبی نمی خواهند، باید دوباره به میدان بیایند و با متحد کردن صفوف خود و شکل دادن به رهبری انقلابی در جریان مبارزه، مردم عراق را از کابوس جنگ و ناامنی نجات دهند.

آخرین سخن روز